حقّ متعال وجود محض است و الحقّ ماهيّته انّيّته * اذ مقتضى العروض معلوليّته تحت عنوان « الحقّ ماهيّته انّيّته » اين مطلب را بيان مىكنند كه حق تعالى و واجب الوجود انّيّت محض و تحقق محض است ( انيت يعنى وجود و تحقق ) ؛ يعنى ذات او حتى در ذهن هم قابل تحليل به [ تحقق ] و متحقق ، به وجود و موجود نيست ، بلكه او تحقق محض و وجود محض است . اين بحث را با همين تعبير ، قدماى ما مثل بو على و فارابى طرح كرده‌اند ، ولى قبل از بوعلى و فارابى هيچ معلوم نيست كه اين مسأله طرح شده باشد . ما يك وقتى دنبال اين مسأله بوديم و تحقيق مىكرديم كه آيا اين بحث در كلمات ديگران مثل فلاسفهء اسكندرانى طرح شده است يا نه ، ديديم كه اين مسأله ثابت نيست و هيچ معلوم نيست كه قبل از بو على و فارابى طرح شده باشد . اين مسأله را معمولا فلاسفه در دو جا طرح مىكنند . اكثر ، اين مسأله را در « الهيات بالمعنى الاخص » يعنى در آنجايى كه بحث واجب الوجود مىشود طرح مىكنند چون اصلا اين مسأله از مسائل مربوط به واجب الوجود است . ( خود حاجى هم كه اين مسأله را در اينجا طرح كرده است همين مسأله را عينا دو مرتبه در آنجا طرح كرده است . ) ولى در بعضى از كتب ، اين مسأله در دو جا طرح شده است : هم در